سخت زايي

   تعريف صفت

   عوامل موثر بر وقوع

   نحوه اندازه گيري

  فراواني وقوع در ايران

  فراواني وقوع بين گوساله هاي نر و ماده

  فراواني وقوع در فصول مختلف سال

 ويژگي هاي ژنتيكي صفت

١

سخت زايي

تعريف صفت

عوامل موثر بر وقوع

نحوه اندازه گيري

فراواني وقوع در ايران

فراواني وقوع بين گوساله هاي نر و ماده

فراواني وقوع در فصول مختلف سال

ويژگي هاي ژنتيكي صفت

تعريف صفت

به معناي بروز دشواري در امر زايش و يا طولاني شدن آن نسبت (Calving Difficulty) سخت زايي

تاثيرگذار بر سوددهي صنعت گاو شير ي (functional) به وضعيت طبيعي است . و از صفات كنشي

گفته مي شود. (Calving Ease) مي باشد. به همين صفت در اكثر منابع آسان زايي

عوامل موثر بر وقوع

اين صفت تحت تاثير عوامل بسياري قرار دارد. اين عوامل را به طور كلي مي توان در چهار دسته برشمرد:

الف) عوامل مربوط به مادر

ب) عوامل مرتبط با پدر

ج) عوامل مربوط به گوساله

د) اثرات محيطي

الف) ويژگي هاي مربوط به مادر

-1 مساحت لگن مادر

به طور كلي عدم ت ناسب بين ابعاد لگن مادر و ابعاد بدن گوساله موجب سخت زايي مي شود . در شكل زير

نمايي از لگن گاو و طول و عرض آن نشان داده شده است.

٢

شكل مجراي لگن در گاو

-2 سن مادر

از آنجا كه مساحت لگن حيوان با افزايش سن بيشتر مي شو د، انتظار مي رود كه مشكل كمتري هنگام

زايش در سنين بالاتر به وجود آيد.

-3 نوبت زايش

معمولا تليسه ها بيشتر دچار مشكل در زايمان م ي شوند، ولي در زايش هاي بعدي با افزايش سن حيوان اين

مشكلات كمتر مي شود.

-4 وزن بدن مادر

معمولا گاوهاي با وزن بدن بالا، گوساله هاي سنگين تري به دنيا مي آورند

٣

-5 نژاد

وزن تولد گوساله و طول دوره آبستني در نژادهاي گوناگون تفاوت دارد . آبستني طولاني تر موجب اف زايش

وزن تولد نيز مي گردد.

ب) صفات مربوط به پدر

-1 نژاد پدر

نژاد پدر نيز بر وزن تولد و طول دوره آبستني موثر است.

-2 ارزش ارثي وزن تولد

مسلم است كه در درون يك نژاد نيز، گوساله هاي حاصل از اسپرم نرهاي با ارزش ارثي بالا تر براي وزن

تولد، با مشكلات بيشتري در هنگام تولد مواجه مي شوند.

ج) صفات مربوط به گوساله

-1 وزن تولد

وزن تولد گوساله مهم ترين عامل مؤثر بر نمره سخت زايي مي باشد.

-2 جنسيت

گوساله هاي نر نسبت به گوساله هاي ماده درشت ترند، و بيشتر دچار سخت زايي مي شوند.

د) اثر عوامل محيطي

-1 اثر فصل زايش

ميزان سخت زايي در زمستان بيشتر است . تغذيه در زمستان متفاوت با فصل هاي ديگر اس ت، چرا كه در

اين فصل كنسانتره بيشتري مصرف م ي شود، در نتيجه مواد مغذي در اختيار جنين، افزايش ي افت ه و موجب

افزايش وزن تولد مي شود.

٤

-2 اثرموقعيت اقليمي

آب و هوا تاثير بالايي بر كيفيت رشد جنين در دوران آبستني دارند.

-3 اثر گله و مديريت

قطعاً يكي از اثرگذارترين عوامل در ميزان وقوع سخت زايي مديريت گله ها مي باش د. اعمال مديريت

صحيح در تعيين سن مناسب براي تلقيح، استفاده از اسپر م هاي آسا ن زا براي تلقيح تليسه ه ا و گاوهاي

مستعد سخت زايي، بكارگيري نيروهاي مجرب و تغديه مناسب مي تواند سهم بالايي در كاهش ميزان

سخت زايي داشته باشد.

نحوه اندازه گيري

سخت زايي در ايران، مطابق جدول زير با 5 نمره اندازه گيري مي شود.

جدول 1- نحوه نمره دهي به زايش گاوها در گله هاي هلشتاين ايران

وضعيت زايش نمره

طبيعي 1

2  با كمك يك كارگر، آسيب جز

با كمك دو كارگر، آسيب قابل توجه 3

با كمك بيشتر و استفاده از طناب و جك گوساله كش، آسيب جدي 4

رستمينه 5

٥

فراواني وقوع در ايران

نمودار توزيع فراواني درجات مختلف سخت زايي در تليسه هاي هلشتاين ايران ( 205370 مشاهده مربوط

( به سال هاي 1366 تا 1384

SCORE

1 2 3 4 5

Percent

100

80

60

40

20

0

فراواني وقوع بين گوساله هاي نر و ماده

جدول 2- توزيع نمره هاي سخت زايي بين گوساله هاي نر و ماده

نمره سخت زايي

جنس

1 2 3 4 5

درصد مجموع

85772 نر 6840 5643 1554 166 99975 49

94396 ماده 6904 3426 613 56 105395 51

180168 مجموع 13744 9069 2167 222 205370 100

٦

فراواني وقوع در فصول مختلف سال

جدول 3- توزيع نمره هاي سخت زايي در فصل هاي مختلف سال

نمره سخت زايي

فصل

1 2 3 4 5

درصد مجموع

47159 بهار 3421 2321 457 57 53415 26

44377 تابستان 3124 2122 433 46 50102 25

43467 پاييز 3396 2199 523 52 49637 24

45165 زمستان 3803 2427 754 67 52216 25

180168 مجموع 13744 4154 2167 222 205370 100

ويژگي هاي ژنتيكي صفت

بسياري از صفات پراهميت در زيست شناسي كه از لحاظ اقتصادي نيز مهم مي باشند در مقياس

ناپيوسته قابل مشاهده هستن د. اين صفات به صورت عين ي قابل اندازه گيري نبوده بلكه به شكل ذهن ي

دسته بندي مي شوند. صفاتي مانند سخت زايي، مرده زايي، زنده ماني و بيماري ها از اين دسته به شمار مي روند.

اين صفات يا دورده اي و يا چن درده اي مي باشند. مثلاً سخت زايي به ع نوان صفت توصيف كننده حالت هاي

مختلف يك زايش شامل چند رده مي باشد، و داراي توزيع پيوسته و نرمال نمي باشد.

به خاطر اين ويژگي ، از مدل هاي پيچيده تري براي تجزيه ژنتيكي اين صفت استفاده مي شود، كه

مي باشد. (Threshold Model) معروف ترين آنها مدل غير خطي آستانه اي

تهيه كننده: گروه آمار و اطلاعات